ΠΕΡΙΚΛΗΣ(αρχ.)
Εγκυλοπαίδεια Παπυρος LAROUSE
Ο Περικλής, ηγέτης τής Αθηναϊκής Δημοκρα- τίας για περισσότερα από τριάντα χρόνια (461-429 π.Χ.), γεννήθηκε περί το 495 π.Χ. στην Αθήνα, όπου και πέθανε το 429 π.Χ. Ο πατέρας του Ξάνθιππος, τυπικός εκπρόσωπος τής γενιάς αυτής, καταγόταν ασφαλώς από παλιά οικογένεια και άρχισε την πολιτική του σταδιοδρομία με έναν γάμο, που τόν συνέδεσε με το ισχυρό γένος τών Αλκμεωνιδών. Γρήγορα όμως εγκατέλειψε την πολιτική τους παράταξη, πιθανώς γιατί διαφώνησε στο ζήτημα τών σχέσεων με την Περσία, και ακολούθησε τον νέο τότε δρόμο τής δικαστικής δίωξης κατά τών πολιτικών του αντιπάλων. Δεν κατόρθωσε ίσως να εξασφαλίσει την λαϊκή υποστήριξη, εξοστρακίστηκε το 484 π.Χ., επέστρεψε όμως το 480 π.Χ., ανέλαβε την αρχηγία τής αθηναϊκής δύναμης στην Μυκάλη το 479 π.Χ. και πέθανε πιθανώς λίγο πιο ύστερα. Η μητέρα του Αγαρίστη, από την γενιά τών Αλκμεωνιδών (δισεγγονή τού τυράννου τής Σικυώνος Κλεισθένους και ανιψιά τού Κλεισθένους τού Αθηναίου, ο οποίος με τις μεταρρυθμίσεις του έγινε θεμελιωτής τής Δημοκρατίας), τού προσέφερε κοινωνικές διασυνδέσεις, τών οποίων η πολιτική αξία μειωνόταν γοργά από το πατροπαράδοτο «Κυλώνειον* άγος» τής οικογένειάς της, ένα θρησκευτικό στίγμα που χρησιμοποιήθηκε επανειλημμένα εναντίον του από τους εχθρούς του. Η πρώτη γνωστή χρονολογία που αφορά στην ζωή του Περικλέους είναι το 472 π.Χ., όταν παρουσιάζεται ως χορηγός στην τριλογία τού Αισχύλου από την οποία σώζεται η τραγωδία Πέρσαι. Τίποτε άλλο δεν είναι γνωστό μέχρι το 463 π.Χ., έτος κατά το οποίο κατηγόρησε, χωρίς επιτυχία, τον Κίμωνα στο δικαστήριο ότι έχασε την ευκαιρία να κατακτήσει την Μακεδονία. Τούτο σημαίνει ότι ο Περικλής υποστήριζε επιθετική πολιτική και την επέκταση τής Αθήνας.
Μετά την δολοφονία τού Εφιάλτη του Σοφωνίδου , χαρισματικού ρήτορα και αρχηγού της δημοκρατικής παράταξης, το 461 π.Χ. ο Περικλής, εξίσου δεινός ρήτορας,ανέλαβε την ηγεσία τής δημοκρατικής παράταξης και λέγεται ότι πολλές από τις μεταρρυθμίσεις που μετέπειτα εισήγαγε αποτελούν προέκταση τών μεταρρυθμίσεων τού Εφιάλτη.. Για την δράση του κατά τα επόμενα λίγα χρόνια αναφέρεται ότι ανέλαβε ναυτική αποστολή στον Κορινθιακό Κόλπο το 454 π.Χ., κατά την οποία η αθηναϊκή δύναμη νίκησε την Αχαΐα, δεν αποκόμισε όμως σημαντικότερα κέρδη. Στον πολιτικό τομέα, τού αποδίδεται η προσέγγιση προς τον Κίμωνα, για τον οποίο λέγεται ότι είχε ανακληθεί για να ανανεώσει τον κατά τής Περσίας πόλεμο, που ήταν προτιμότερος από τις συγκρούσεις με άλλους Έλληνες. Η χρονολογία όμως τής επιστροφής τού Κίμωνος είναι αβέβαιη και οι σχετικές πληροφορίες συγκεχυμένες.
. Η ταυτότητα τής συζύγου του μάς είναι άγνωστη, πρέπει όμως να προερχόταν από πλούσια και αριστοκρατική οικογένεια. Τήν παντρεύθηκε όταν πλησίαζε τα τριάντα του χρόνια, αλλά ύστερα από δέκα χρόνια περίπου χώρισαν, γιατί δεν ταίριαζαν.Γύρω στα πενήντα του ο Περικλής έφερε στο σπίτι του την Μιλησία Ασπασία. Σύμφωνα με τον δικό του νόμο, ο γάμος τους ήταν αδύνατος και, μετά από τον θάνατο τών δύο γνήσιων γιών του, ο νόθος γιος τους Περικλής έπρεπε να αναγνωριστεί. Αν και η μορφή τής Ασπασίας μάς παραδόθηκε περιβεβλημένη με πέπλο σκανδάλων και θρύλων, φαίνεται ότι αυτή διέθετε μεγάλη γοητεία και ευφυΐα. Δεν υπάρχει λόγος να αμφισβητήσουμε το ότι στην πατρίδα της, την τόσο πλούσια σε πνευματική παράδοση, ήταν μια ελεύθερη πολίτις από καλή γενιά. Είναι πάντως βέβαιο ότι η συμπεριφορά της, όπως και η στάση τού Περικλέους απέναντι της, προκάλεσαν έκπληξη στην Αθήνα, όπου οι γυναίκες της ανώτερης κοινωνίας δεν είχαν τόση ελευθεριότητα.
Η ρητορική του ικανότητα ήταν κυ- ρίως εκείνη για την οποία τού προ- σδόθηκε ο χαρακτηρισμός «Ολύμπι- ος» Το 451 ή το 450 π.Χ. ο Περικλής πέτυχε να θεσπιστεί ο νόμος που αναγνώριζε ως γνήσιους πολίτες μόνο όσους είχαν και τους δύο γονείς τους Αθηναίους. Ορισμένοι ερευνητές πιστεύουν ότι ο Περικλής κατασκε- ύασε απλά ένα ευτελές πολιτικό όπλο για να εξουδετερώσει τον Κίμωνα που είχε ξένη μητέρα.
Η δύναμή του στηριζόταν στην αδιάκοπη επανεκλογή του στο ετήσιο αξίωμα τού στρατηγού και στην προσωπική του ακτινοβολία που, κατά τον ιστορικό Θουκυδίδη, οφειλόταν στην υψηλότατη ευφυΐα του και στην ηθική του ακεραιότητα.
Η αθηναϊκή πολιτεία, μάς βεβαιώνει ο Θουκυδίδης, ήταν κατ' όνομα δημοκρατία, στην πραγματικότητα όμως τήν κυβερνούσε ο πρώτος της άνδρας («λόγω μέν δημοκρατία, έργω δέ ή τοῦ πρώτου άνδρός άρχή»). Η Αθηναϊκή Δημοκρατία έδινε πάντοτε πολύ περιορισμένες δικαιοδοσίες στην εκτελεστική εξουσία, τώρα όμως η εκκλησία τού δήμου είχε αφήσει εντελώς ελεύθεροτον Περικλή.
Η πολιτική τού Περικλέους ήταν στάση ακαμψίας, συνδυασμένη με προσεκτικό χειρισμό τών διπλωματικών σχέσεων, ώστε να κρατηθεί η Αθήνα τυπικά σε θέση δικαίου.· Η ακαμψία δημιούργησε ερωτηματικά στους συγχρόνους του, προπάντων η σκληρή απόφασή του να αποσπάσει από την εκκλησία τού δήμου ψηφίσματα που απέκλειαν το μεγαρικό εμπόριο από τον χώρο τής αθηναϊκής ηγεμονίας. Μήπως ήταν επηρεασμένος, έλεγαν, από κάποια προσωπική ενόχληση τής Ασπασίας; Μήπως προσπαθούσε με τον πόλεμο να απομακρύνει την προσοχή τών Αθηναίων από τις εναντίον τού προσώπου του και τών φίλων του επιθέσεις; Ο Θουκυδίδης παρατηρεί, με συντομία αλλάπειστικά, ότι τα Μέγαρα δεν αποτελούσαν σοβαρό καθεαυτό πρόβλημα, ήταν όμως ένα καίριο ζήτημα ως έκφραση τής απόφασης τής Αθήνας να διατηρήσει την θέση της. Η ανάλυση τής στρατηγικής σημασίας που είχε η γεωγραφική θέση τών Μεγάρων, την οποία ο Θουκυδίδης επίμονα υποτιμά, μάς κάνει να εννοήσουμε και κάτι άλλο ίσως, ότι το Μεγαρικό* Ψήφισμα δεν ήταν η άμεση αιτία τής σύρραξης, αλλά η πρώτη επίθεση τού πολέμου, που ο Περικλής θεωρούσε αναπόφευκτο και που άρχισε την άνοιξη τού 431π.Χ.
Με το τέλος των επιχειρήσεων του πρώτου χρόνου του Πελοπονησιακού πολέμου εκφώνησε τον επιτάφιο λόγο , τον οποίο μας παραδίδει ο Θουκιδίδης,για τους πεσόντες, o oποίος, κατά ορισμένους ερευνητές εκφωνήθηκε σαν μία προσπάθεια δικαιολόγήσεως του εαυτού του και κατ' άλλους ήταν καθαρά ένας διμαγωγικός λόγος.
Η παρουσία του στο πηδάλιο τής Αθηναϊκής Δημοκρατίας τελειώνει δύο χρόνια μετά την έναρξη τού Πελοποννησιακού Πολέμου. Η εποχή του είναι ίσως διδακτική περισσότερο από κάθε άλλη για την ερμηνεία τής συμβολής τής προσωπικότητας στην ιστορία.
Το κρανίο του Περικλή είναι βέβαιο ότι είχε ασυνήθιστο σχήμα , δύσκολα όμως θα μπορούσε κανείς να υπολογίσει τις πιθανές ψυχολογικές συνέπειες από αυτό.
